TÜRKİYE CUMHURİYETİ İKTİSAT TARİHİ 8.ÜNİTE ÖZET 

*ABD Başkanı George Bush ve Rusya Devlet Başkanı Mihail Gorbaçov 3 Aralık 1989’da Malta’da yaptıkları toplantıda soğuk savaş döneminin sona erdiğini açıkladılar.

*2 Ağustos 1990’da Irak ordusu savaş ilan etmeden Kuveyt’i işgal etti.

*17 Ocak 1991’de Amerikan, İngiliz ve Fransız uçakları Irak’ı bombalamaya başladı.

*Komşumuz Irak’ta başlayan savaş Türkiye ekonomisini de olumsuz etkiledi ve 1991’de büyüme hızı yüzde bir’in altına geriledi.

*20 Ekim 1991’de yapılan erken genel seçimlerinden sonra Türkiye’de koalisyon hükümetleri dönemi başladı.

*Süleyman Demirel ve Erdal İnönü liderliğinde DYP-SHP Koalisyon hükümeti kuruldu.

*Soğuk Savaş kavramı, İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra ABD ve SSCB’nin liderliklerinde oluşturulan

Batı ile Doğu blokları arasındaki küresel hâkimiyet, askerî üstünlük ve ideolojik çatışmayı tanımlamak için kullanılmıştır. Birçok kişi bu dönemin başlangıcı olarak ünlü İngiliz siyasetçisi Winston Churchill’in 1946’da ABD başkanı Truman’a yaptığı “demir perde” temalı konuşmasını gösterirler.

*Türkiye’de 1990’lı yılların belirleyici olaylarından bir tanesi de Cumhurbaşkanı Turgut Özal’ın vefatıyla gerçekleşti.

*17 Nisan 1993’de vefat eden Özal’ın ardından Süleyman Demirel, 16 Mayıs 1993’de TBMM tarafından 9. Cumhurbaşkanı seçildi.

*1990’lı yılların Türkiye ekonomisi için en önemli olayı Gümrük Birliğine katılmak oldu.

*Türkiye, AB’ne tam üyelik başvurusunu 14 Nisan 1987’de yapmıştı.

*Avrupa Ekonomik Topluluğu şimdi Avrupa Birliği(AB) Türkiye’nin bu başvurusuna 18 Aralık 1989’da iki buçuk yıllık bir sürenin ardından cevap verdi.

*Bu cevaba göre, “Türkiye AB’ne katılmaya ehil bir ülkeydi ancak ekonomik, sosyal ve siyasi olaylar nedeniyle topluluk ve Türkiye katılmaya hazır değildiler.”

*Türkiye tam üye olmaksızın 1996 başında Gümrük Birliğine üye oldu.

*Gümrük Birliği kapsamına sanayi ürünleri ve işlenmiş tarım ürünleri alındı. (Bisküvi, çikolata, dondurma, domates salçası gibi ürünler işlenmiş tarım ürünleri olarak adlandırılırlar.)

28 ŞUBAT SÜRECİ

*1990’lı yıllarda siyasete bir askeri müdahale daha yaşandı. Askerler, irticacı olduğunu ileri sürdükleri Refah Partisi ile Doğru Yol Partisi’nin koalisyon hükümetini devirdiler.

*28 şubat 1997’de toplanan Milli Güvenlik Kurulu’nda alınan kararlar 28 şubat sürecini başlattı. Bu süreçte yaşananlar “post modern darbe” olarak da adlandırıldı.

*Dönemin Başbakanı Necmettin Erbakan 18 Haziran 1997’de istifa etti. Cumhurbaşkanı Süleyman

Demirel, 1995 genel seçimlerinde halktan en çok oyu alan Necmettin Erbakan’a yeniden

hükümeti kurma görevini vermedi ve böylece halkın çoğunluğunun oyunu alan parti siyasette devre dışı bırakıldı.

*1980’lerde dönemin Başbakanı Turgut Özal, Türkiye ekonomisini ithal ikamesi modelinden ihracat önderliğinde büyüme modeline dönüştürdü.Onun zamanında;

-Ekonomi dış rekabete açıldı ve her ilde organize sanayi siteleri kuruldu.

-Teşvikler Anadolu’da yeni kurulan organize sanayi sitelerine kaydı. Bu gelişmeler,

-İstanbul’un statükocu sermayesinin milli gelir içindeki payını azalttı.

-Anadolu’da yabancı dil öğreten okulların açılmasına ağırlık vermesi İstanbul merkezli tercüme olayını bile bitirdi.

-Anadolu sermayesi kendi başına küresel piyasalarla bağlantı kurmaya başladı.

*Tabii bu yeni gelişen girişimciler,statükocu İstanbul sermayesinin dengesini bozdu. Ve askeri müdahalenin ardından Anadolu sermayesinin üzerine gidildi.

-Aldıkları teşvikler iptal edildi ve yeni teşvik belgeleri verilmedi.

-Mallarını satmaları engellendi.

-Ayrıca dönemin Başbakanı

-Erbakan’ın KİT’ler için bir finansman havuzu kurması statükoyu iyice rahatsız etti.

KÜRESEL KRİZLERİN TÜRKİYE EKONOMİSİNE ETKİLERİ

*1997’de yaşanan Asya krizi ve ardından 1998’de yaşanan Rusya ve Brezilya krizi Türkiye ekonomisini olumsuz etkiledi.

* 1997’de Uzakdoğu’da Tayland, Güney Kore ve Endonezya’da parasal kriz başladı.

*İlk olarak Tayland bahtı devalüe oldu, ardından diğerleri geldi.

*Krizin nedeni ahbap çavuş kapitalizmine bağlandı.

*Nedir ahbap çavuş kapitalizmi?

* Bankaların kredileri karlı yatırımlar yerine politik baskılarla iktidara yakın olan kişilere vermesine

ahbap çavuş kapitalizmi deniyor.

EKONOMİDE 2000’Lİ YILLAR

*Popülist siyasi vaatlerin 1991 genel seçimlerinin ardından yürürlüğe konması ve “Kim ne veriyorsa ben beş lira fazlasını veriyorum” ya da erken emeklilik vaadinin ardından kadınların 38 erkeklerin

42 yaşında emekli edilmeleri sosyal güvenlik  finansman sisteminin dengelerini bozdu.

*Türkiye 2000’li yıllara büyük bir ekonomik krizle başladı. Daha önce Türkiye benzeri bir

mali kriz ve ardından böyle büyük bir ekonomik krize girmemişti. Krizin büyüklüğü kamu

maliyesi açıkları ve banka sermayelerinin yetersizliğine bağlanabilir.

TÜRKİYE’NİN 2000’LERİN İLK SEKİZ YILINI IMF İLE YAŞAMASI: 17. STAND-BY ANLAŞMASI

*Türkiye ile IMF arasında 2000’li yılları kapsayan 17. Stand-by anlaşması 9 Aralık 1999’da imzalandı.Anlaşma üç yıl sürelidir. Bu anlaşma şubat 2002’de sona erdi. Anlaşmanın konusu

“enflasyonu düşürme programı” olarak belirlendi.

*57. Hükümet, DSP Genel Başkanı Bülent Ecevit’in başkanlığında 3 Mayıs 1999’da kuruldu. Bu

hükümette MHP ve ANAP da yer aldı.

* Bu koalisyon hükümetinin en önemli icraatları arasında Avrupa uyum paketleri çerçevesinde

idam cezasının kaldırılması ve Türk Medeni Kanunu’nun günün şartları göz önünde bulundurularak yeniden çıkarılması yer almaktadır.

*17. Stand-by anlaşmasından önce, 17 Ağustos 1999’da yaşanan Marmara depreminin ardından IMF’den Acil Yardım Kredisi kapsamında 361.5 milyon SDR’lık yaklaşık 550 milyon dolar tutarında yardım alındı.

17. STAND-BY ANLAŞMASININ ZAYIF NOKTASI

*İktisat yazınında sabit kur rejiminin izlendiği, sermaye akımlarının serbest olduğu ve bağımsız para politikasının benimsendiği bir ekonomide istikrar programları yürütülemiyor.Bu üç değişkenin bir arada bulunmasına imkânsız üçlü adı veriliyor.

*Kemal Derviş,  Başbakan Bülent Ecevit,Kasım 2000 ve şubat 2001 krizlerinden sonra kendisini

Türkiye’ye davet etmiş ve 3 Mart 2001’de Ekonomiden Sorumlu Devlet Bakanlığı’na getirmiştir. Kemal Derviş IMF ile görüşmeleri sürdürmüş ve krizden çıkış yollarını bulmaya çalışmıştır.

2001 KRİZİ TETİKLEYEN FAKTÖRLER

MERKEZ BANKASI’NIN HATASI

*Merkez Bankası adına yapılan açıklamada kanlı rekabet diye belirtilen, ya da Merkez Bankası’nın 30 Kasım 2000 tarihli resmi duyurusunda “piyasa oyuncuları arasında çıkan güven bunalımı olarak adlandırılan bu likidite sıkışıklığı faizleri bir anda yukarı fırlattı 2 Kasımda hiçbir banka birbirine borç vermek istemedi. Bu nedenle herkes elindeki parayı akşam yüzde 0 (sıfır) ile bize getirdi. Bizde bunu ihtiyacı olanlara yüzde 210’la sattık.”

*Açıkçası Merkez Bankası 22 Kasımda yapmaması gerekeni yaptı.

*Yüzde sıfır faizle aldığı paraları yüzde 210’la satarak piyasa oyuncuları arasındaki güven

bunalımına destek verdi.

*Halbuki Merkez Bankasının görevi piyasalarda istikrarı sağlamaktı.

*Bu tarihten itibaren parasal kriz derinleşmeye başladı. Bunun sonucunda sürekli yükselen faizler 4 Aralık 2000’de gecelik yüzde 1.275’e çıktı.

*Bir banka (Demirbank) özvarlığını yitirerek Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonuna devr edildi.

* Kasti hareket yapan oyuncular amaçlarına ulaştılar fakat ekonominin bütününe büyük hasar verdiler.

*Yaklaşık 6.5 milyar dolar on beş gün içerisinde ekonomiyi terk etti.

17. STAND BY ANLAŞMASININ KUR POLİTİKASI

*17. Stand by Anlaşmasının Kur Politikası 2001 krizinin sebeplerinden biridir.

DALGALI KUR REJİMİNE GEÇİŞ

*Eğer dalgalı kur rejimine geçilmeseydi Merkez Bankası rezervlerini tüketebilirdi. Bu olasılığı ortadan kaldırmak için tek çıkar yol dalgalı kur rejimiydi ve gereken yapıldı, Merkez Bankası üzerindeki risk kaldırıldı. Böylece kur riski Merkez Bankasından yatırımcıya aktarıldı ve döviz rezervleri korundu.

IMF İLE YAPILAN 18. STAND-BY ANLAŞMASI

*11 Eylül olaylarının Türkiye üzerindeki etkisi nispeten daha şiddetli oldu.

*Bu durum, 2002 yılında yaklaşık olarak 10 milyar ABD Doları olarak öngörülen bir dış finansman açığının ortaya çıkmasına ve ekonominin kısa dönemde büyümeye geçiş imkânlarının zayıflamasına sebep oldu.

*Stand-by anlaşması şubat 2002-şubat 2005 tarihlerini kapsayacak biçimde imzalandı. Türkiye’nin AB sürecinde önemli bir yol alması ve tam üyelik müzakerelerinin başlaması 18. Stand-by anlaşması döneminde oldu.

TÜRKİYE’NİN AB’NE TAM ÜYELİK MÜZAKERE SÜRECİNİN BAŞLAMASI

*Avrupa Birliği Devlet ve Hükümet Başkanlarının 17 Aralık 2004 tarihli Zirvesinde  aldığı karar doğrultusunda 3 Ekim 2005 tarihinde Lüksemburg’ta yapılan Hükümetler Arası Konferans ile Türkiye resmen AB’ye katılım müzakerelerine başladı.

*AB Müktesebatı, AB Hukuk sistemine verilen addır.

AB TARAMA SÜRECİ

*Tarama Süreci 20 Ekim 2005 tarihinde şilen başlamış olup belirli bir takvim çerçevesinde

yürütülerek 13 Ekim 2006 tarihinde yapılan son toplantı ile tamamlandı.

FİİLİ MÜZAKERE SÜRECİ

AB İLE TÜRKİYE ARASINDA MÜZAKEREYE AÇILAN FASILLAR HANGİLERİDİR?

• 4. Fasıl: Sermayenin Serbest Dolaşımı

• 6.Fasıl: şirketler Hukuku

• 7. Fasıl: Fikri Mülkiyet Hukuku

• 10. Fasıl: Bilgi Toplumu ve Medya

• 12. Fasıl: Gıda Güvenliği, Veterinerlik ve Bitki Sağlığı

• 16. Fasıl: Vergilendirme

• 18. Fasıl: İstatistik

• 20. Fasıl: İşletme ve Sanayi Politikası

• 21. Fasıl Trans-Avrupa şebekeleri

• 22. Fasıl: Bölgesel Politika ve Yapısal Araçların Koordinasyonu

• 25. Fasıl: Bilim ve Araştırma (müzakerelere geçici olarak kapanmıştır)

• 27. Fasıl: Çevre

• 28. Fasıl: Tüketicinin ve Sağlığının Korunması

• 32. Fasıl: Mali Kontrol

ASKIYA ALINAN 8 FASIL İSE ŞÖYLEDİR:

• Malların Serbest Dolaşımı

• İş Kurma Hakkı ve Hizmet Sunumu Serbestisi

• Mali Hizmetler

• Tarım ve Kırsal Kalkınma

• Balıkçılık

• Taşımacılık Politikası

• Gümrük Birliği

• Dış İlişkiler

*Önümüzdeki dönemde teknik açılış kriterleri yerine getirilebildiği takdirde açılması

mümkün olan 3 fasıl bulunmaktadır. Bunlar “Rekabet Politikası”, “Kamu Alımları”, “Sosyal Politika ve İstihdam” fasıllarıdır.

19. STAND BY ANLAŞMASI

*IMF’ye 26 Nisan 2005’de gönderilen Niyet Mektubu içindeki bazı maddeler;

• İlk olarak, sıkı kamu maliyesi politikası ve borç stokunun azaltılması ekonomik stratejimizin temel taşı olmaya devam edecektir.

• İkinci olarak, makroekonomik istikrarın başarıyla tesis edilmiş olması nedeniyle, kamu maliyesindeki uyumu sürdürülebilir ve daha kolay uygulanabilir hale getirmek için, bundan sonra kamu harcamalarının kalitesini ve vergi sistemini iyileştirmeye odaklanılabilecektir.

• Üçüncü olarak, hükümetimiz ve Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) enflasyonla mücadelede gösterilen başarıyı korumaya ve program süresince de enflasyonu düşük tek haneli rakamlara indirmeye kararlıdır.

• Dördüncü olarak, finansal sektörün istikrarını korumak amacıyla, düzenleme ve denetleme çerçevesini daha da geliştirecek yeni bir bankacılık kanunu yürürlüğ e konulacak, kamu bankaları yeniden yapılandırılacak ve varlık satışları hızlandırılacaktır.

• Beşinci olarak, yatırım ortamının iyileştirilmesi, Türkiye’nin orta vadeli büyüme beklentilerinin daha üst seviyelere taşınması ve işsizliğin azaltılması için kapsamlı bir reform gündemi uygulamaya konulacaktır.

• Son olarak, ekonominin dış şoklara karşı dayanıklılığını artırma ve Uluslar arası Para Fonu’ndan (IMF) kaynak kullanımını sona erdirme stratejimizin bir parçası olan uluslararası rezerv pozisyonumuzun kuvvetlendirilmesine devam edilecektir.

*19. Stand-by anlaşması Mayıs 2005-Mayıs2008 tarihlerini kapsayacak şekilde imzalandı.

IMF İLE YAPILAN STAND- BY ANLAŞMALARININ SONUÇLARI

*IMF finansal yardım yaparken üye ülkeye finansal bir model uygular. Bu modelin iki hedef, iki projeksiyon içerir.

-Düşük enflasyon ve sürdürülebilir ödemeler dengesi hedef olarak belirlenir.

-Reel büyüme hızı ve paranın devir süratindeki değişme ise projekte edilir.

*Silah alımlarıyla ilgli IMF’nin ilk kısıtlamasına gelince... IMF, silah alımlarına sadece

2010’da Yunanistan ile yapılan anlaşmada sınır getirerek bir ilke imza attı.

*17. Stand-by anlaşması yürürlükteyken mali krize girilmesi ve gecelik faizlerin yüzde 7.500 seviyelerine yükselmesi IMF’nin destek algılamasında olumsuzluk yarattı.

*İşte bu nedenle yaşanan mali ve ekonomik krizin ardından 2002 yılında yapılan genel seçimlerde,

seçmen, TBMM’de bulunan iktidar ve ana muhalefet partilerini adeta sildi,

*Yaşanan kriz siyaseti de şekillendirdi ve Adalet ve Kalkınma Partisi seçimlerin galibi olarak

Hükümet oldu.

EKONOMİYİ OLUMSUZ ETKİLEYEN FAKTÖRLER

*2006 yılında ABD’de başlayan faiz artışına paralel olarak Türkiye’de de arttırılan faizler yatırımlar üzerinde olumsuz etki yaptı.

* Büyüme hızı 2006’da yüzde 6.9’a geriledi.

*27 Nisan 2007 verilen elektronik muhtıra ve cumhurbaşkanlığı seçimlerinde yaşanan kaotik ortam yatırımcı ve tüketici güvenini olumsuz etkiledi.

*2008 ilk çeyreğ inde Ak Parti’ye açılan kapatma davası ise ekonomi üzerinde siyasetin olumsuz

etkisini iyice hissettirmeye başladı.

*15 Eylül 2008’de Lehman Brothers yatırım bankasının batması küresel mali piyasaları karıştırdı.

*Lehman Brothers yatırım bankasının batışı, yaşanan krizi birden bire derinleştirdi. Kriz

küresel bir mali krize, ardından ekonomik krize dönüştü.

*IMF ile anlaşma yapılmasını isteyen iş adamlarının büyük bir bölümü, TÜSİAD üyesi olan ve sürekli “İstanbul yaklaşımı” ya da başka isimler altında ‘devlet’in kurtarma operasyonlarıyla iş hayatlarını sürdüren kişilerdi.

*Bütçe vesayetini sürdürmek isteyen kesimler hükümetlere baskı yaparak 1961’den beri 19 defa IMF ile stand- by anlaşması imzalanmasına neden oldular.

* IMF BİR DAHA ANLAŞMASININ YAPILMAMASININ SONUÇLARI:

-Türkiye bir ekonomi hastanesi olan IMF’nin koşullarını kabul etmedi ve bu hastaneye yatmadı.

-Böylece 2008’de sona eren 19. Stand-by’ın ardından yeni bir anlaşmayı kabul etmeyerek

hasta olmadığını ispatladı.

- Ardından “IMF anlaşmalarına güvenerek nasıl olsa IMF gelir kurtarır” zihniyetinin iş adamları, siyasetçi ve bürokratlar üzerinde yarattığı, riskleri dikkate almayan ve sürekli öteleyen, “ahlaki zafiyet” ortadan kaldırıldı.

*Türkiye ekonomisi, 2008 krizi dikkate alınıp diğer ülke ekonomileriyle kıyaslandığında, yaşanan dünya ekonomik krizinin ardından pek çok Avrupa ülkesinden

daha iyi performans gösterdi.

*Yunanistan, Portekiz, İrlanda, İspanya hatta İtalya 2008 mali krizinin ardından büyük bir borç krizine girdiler.

CARİ AÇIĞIN BÜYÜK OLMASI SORUNU.

*Cari açık bir ülkenin ürettiğinden fazla harcadığı anlamına gelir. Bütçe açığının küçük, kısa vadeli devlet dış borcunun düşük olduğu belirttiğimize göre, cari açığın, özel sektörün ürettiğ inden çok harcaması nedeniyle ortaya çıktığını ileri sürebiliriz.

*James Henry’nin raporuna göre, vergi cennetlerine sadece zengin ülkelerden değil, gelişmekte olan

ülkelerden de epeyce para gidiyor.

*Türkiye’den ne kadar para gitmiş bu vergi cennetlerine? Türkiye’den gidip park eden para 158 milyar doları buluyor.

*Türkiye’de özel sektörün kullandığı dış kredilere bakıldığında, bu kredilerin bir kısmının Malta, Cayman Adaları ve Bahreyn gibi vergi cennetlerinden verildiğini görüyoruz.

*Yeni Türk Ticaret Kanunu’nun şeffaflık hükümleri olan sermaye şirketinden para çekme yasağı, faturaya isim yazma, web sitesinde bağımsız denetçi firma tarafından denetlenmiş bilançoların yayınlanması gibi şeffaflık hükümleri alel acele TBMM’deki hiçbir konuda anlaşamayan ama bu konuda birden bire hem fikir olan dört partinin mutabakatı yla değiştirildi.

TÜRKİYE CUMHURİYETİ İKTİSAT TARİHİ 7.ÜNİTE ÖZET 

EKONOMİDE DIŞA AÇILMA VE KÜRESEL REKABETE

*Türkiye ekonomisi 1970’li yıllarda artan petrol fiyatlarından olumsuz etkilendi. Ham petrolün varili küresel piyasalarda 3.5 doların altında satılırken 5 Ekim 1973’de Yom Kippur Arap-İsrail Savaşının ardından gelen petrol fiyat artışları Türkiye’nin dış ticaret hadlerini bozdu.

*1970’li yılların sonunda İran şahı’nın devrilmesi (16 Ocak 1979) ve ardından çıkan İran-Irak Savaşı (22 Eylül 1980) ham petrol fiyatlarını yükseltti

*14 Ekim 1971 seçimlerinde iktidara gelen Bülent Ecevit Hükümeti, 1971’de Nihat Erim Hükümeti’nin koyduğu haşhaş ekim yasağını kaldırdı. Bu yasağın kaldırılması Türkiye-ABD ilişkilerinin gerilmesine

neden oldu.

* Kıbrıs’ta yapılan darbe girişiminin ardından Türkiye’nin Kıbrıs Harekâtı nedeniyle Amerika’nın 5 şubat 1975’te koyduğu ve 26 Eylül 1978’e kadar devam eden silah ambargosu Türkiye ekonomisini olumsuz etkiledi.

*Türkiye, 1957’de IMF ile ilk stand-by antlaşmasını imzaladı.

24 OCAK KARARLARI

25 Ocak 1980 tarihli Resmi Gazete’de yayınlanan ekonomik istikrar tedbirlerine

göre:

*Ticaret Bakanlığı ve Sanayi Teknoloji Bakanlığı bünyesindeki teşvik birimleri “Başbakanlık Teşvik Uygulama Dairesine” bağlandı.

*Başbakanlık bünyesinde “Yabancı Sermaye Dairesi “kurulması kararlaştırıldı.

*Birden çok bakanlığı ilgilendiren konularda hızla karar alabilmek için “Koordinasyon Kurulu”,

*Para ve kredi politikasının uygulanmasında koordinasyonu sağlamak için “Para ve Kredi Kurulu” kuruldu.

*Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 25 sayılı karar yayınlanarak 47.1 lira olan 1 ABD doları 70 lira olarak belirlendi.

*Türk lirası, ABD doları karşısında yüzde 32.7 oranında değer kaybetti.

*İhracatın sigortasında kullanılmak üzere “Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonu” kuruldu.

*Yabancı sermaye yatırımlarında hızla karar alabilmek için Yabancı Sermaye Çerçeve Kararı yayınlandı

*Gazete kâğıdı ithalatına gümrük vergisi muafiyeti getirildi. Ürün fiyatlarını kontrol eden fiyat Kontrol Komitesi kaldırıldı.

*Faiz oranları yeniden belirlendi.

 *Türkiye’nin petrol ihtiyacının süratle karşılanması için TPOA’nın ruhsat sahibi olduğu alanlar dahil, petrol aramalarında yerli ve yabancı arayıcılara açılması için Petrol Aramaları Hakkında Karar çıkartıldı.

*Temel mal hizmetler, elektrik (ferrokrom ve alüminyum üretimi için), kömür, her çeşit sun’i gübre, Devlet Demir Yolları, Denizcilik Bankası ve D.B. Deniz Nakliyat T.A.O.nun yük taşımaları olarak belirlendi.

*İhracatı teşvik için her türlü ihracat kredilerine vergi resim ve harç istisnası, ihracatı teşvik belgesi alanların döviz transferlerine kolaylık ve öncelik sağlanması kararlaştırıldı.

*Halk arasında 24 Ocak kararları olarak bilinen yeni ekonomik düzenlemelerin ardından süresi dolan IMF Stand-by anlaşması yenilendi.

12 EYLÜL DARBESİ’NİN EKONOMİYE ETKİSİ

*12 Eylül Darbesi’nin Türkiye’ye verdiği en ağır hasarlardan bir tanesi de darbeci generallerin Yunanistan’ın hiçbir koşul öne sürülmeden NATO’ya dönüşüne izin vermeleri oldu.

*Türkiye’nin Ankara Anlaşması’nın eki olan mali protokolleri doğrultusunda alması gereken yardımların ödenmesini tam üye olduktan sonra Yunanistan engelledi.

*Demokratik seçimlerin yapıldığı 1983 tarihine kadar ekonomide yaşanan en önemli olaylardan bir tanesi banker skandalı olarak ortaya çıktı.

*1981 yılının Eylül ayında bankerlere, Maliye Bakanlığı’ndan izin alma ve gerçeği yansıtan ilan

vermeleri koşulu getirilmesinin ardından panik başladı. Küçük bankerler birer birer iflas ettiler.

*AKP Hükümeti 2013’te banker skandalı sonrasında çıkarılan ve tasşye işlemlerini düzenleyen 35

sayılı kararnameyi kaldırdı. Bu düzenleme ile banker skandalı 31 yıl sonra ancak son bulabildi.

12 EYLÜL DARBESİ ARDINDAN YAPILAN İLK GENEL SEÇİMLER VE YENİ EKONOMİK DÜZENLEMELER

*6 Kasım 1983 yılında yapılan genel seçimlere Milli Güvenlik Konseyi’nin izin verdiği üç parti girdi.

*Bu partiler sırasıyla Anavatan Partisi, Halkçı Parti ve Milliyetçi Demokrasi Partisi (MDP) olarak sıralandı

*Alınan seçim sonuçları üzerine 8 Aralık 1983’de Turgut Özal başbakan olarak görevlendirildi.

*Anavatan (ANAP) Hükümeti’nin ilk ekonomik kararı Hazineyi, Maliye’den ayırmak oldu.

*Bu düzenlemenin amacının ekonomik kararların hızla alınmasını sağlamak olduğu ileri sürüldü.

*Hükümet, Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 28 sayılı karara ilişkin 29 Aralık 1983 tarihli ve 84/1 sayılı tebliği yayınlandı.

*Böylece Türk lirasının değerini gerçekçi olarak belirlemek, döviz alım ve satımlarını işlem tarihindeki kur üzerinden yapmak, kazanılan dövizlerin tasarrufunu kazanana bırakmak esası benimsendi.

ŞU KARARLAR ALINDI;

• Türkiye’deki kişilerin beraberinde döviz bulundurması serbest bırakıldı.

• Döviz kurlarının Merkez Bankası’nca günlük olarak ilan edilmesi esası getirildi.

• Kişilere, bankalarda döviz hesabı açarak serbestçe tasarruf etme hakkı tanı

ndı. Türk parası yarı konvertible oldu.

• Türkiye’ye her türlü yoldan döviz ithalatı serbest bırakıldı.

• Türkiye’de yerleşik kişilerin yurt dışına her çıkışlarında 3 bin dolara kadar

beraberinde döviz çıkarması serbest bırakıldı.

• Her türlü menkul kıymetin ithali ve ihracı serbest bırakıldı.

• Yurt dışından döviz kredisi alınması bazı koşullarla serbest bırakıldı.

• İhracat bedeli dövizlerin yüzde 20’si ihracatçıların tasarrufuna bırakıldı.

• Türkiye’de yerleşik kişilerin yurt dışında 2 milyon dolara kadar yatırım yapmalarına izin verildi.

• Görünmeyen kalemlerden elde edilen bütün dövizlerin tasarrufu kazanana bırakıldı. Kambiyo rejiminde yapılan bu değişikliklerle ihracat ve ithalat kolaylaştırıldı.

• Dış krediler ve dış ticarette Hazine ve Ticaret Bakanlığı’nın yaptığı işlemler

bankalara devredildi.

*Yurt dışına döviz transferleri serbest bırakıldı.

*Türk parası tam konvertible oldu. Yurt dışına çıkışta yolcu beraberinde 5 bin dolara kadar nakit çıkarma hakkı verildi.

*2 Mart 1984 tarihinde 2985 sayılı Toplu Konut Kanunu çıkartıldı ve Toplu Konut Fonu kuruldu.

*Menkul kıymetlere likidite sağlayan ikincil pazar olarak İstanbul Menkul Kıymetler Borsası (yeni adı Borsa İstanbul-BİST) kuruldu.

* İMKB 1 Ocak 1986’da faaliyete başladı.

*İlk halka arz uygulaması 1988’de Teletaş şirketinin hisselerinin halka satılmasıyla yapıldı.

*Serbest bölge kurma adımı da yine 1984’de Devlet Planlama Teşkilatı bünyesinde

Serbest Bölgeler Başkanlığı kurularak atıldı.

* İlk yasal düzenleme 1985’de yapıldı. Mersin, Antalya, Adana/Yumurtalık ve İzmir/Nemrut Serbest Bölgesi olarak belirlendi. Daha sonra İzmir/Nemrut Serbest Bölgesi, İzmir/Gaziemir olarak değiştirildi.

*Toplu konut ve altyapı ihtiyacı yanında yerli silah üretimini desteklemek için Savunma Sanayi Destekleme Fonu kuruldu.

DÖNEMİN SOSYAL, PARA VE MALİYE POLİTİKALARI

*Demokrasiye geçildikten sonra ilk grev 1987’de Seydişehir alüminyum tesislerinde yapıldı, 62 gün süren grev başarıyla sonuçlandı.

*1980 sonrasında Türk işçi hareketi açısından en önemli gelişme “1989 ilkbahar işçi eylemleri” oldu.

*Kamu kesiminde 600 bin işçinin toplu sözleşmelerinde anlaşma sağlanamaması sonucunda yemek yememe, toplu viziteye çıkma, protesto için yalın ayak yürüyüş, toplu telgraf çekme eylemleri çalışma hayatına ilişkin yeni eylem türleri olarak önem kazandı.

*Kamu maliyesinde 1980’li yılların en önemli uygulaması 2 Kasım 1984 tarihinde Katma Değer Vergisi Kanunu’nun çıkartılması oldu.

*1 Ocak 1984’den itibaren faturalı yaşama geçildi.

*Ücretlilere gıda, yakıt, eğitim, sağlık harcamalarını belgelendirmeleri halinde vergi iadesi ödenmesine ilişkin yasa yürürlüğe girdi.

*Yasanın amacı hem vergi kayıplarını önlemek hem de vatandaşa ek gelir sağlamaktı.

İKTİSAT TARİHİ 5.

1-ikinci Dünya Savaşı sonlandığında, savaşın fiili iki galibi hangi devletlerdir.

 ABD ve Sovyetler Birliği’dir

2-iki kutuplu dünya ne demektir.?

 ikinci Dünya Savaşı sonrasında oluşan yeni dünya düzenine verilen isimdir. ABD ve Sovyetler Birliği’nin liderliğinde dönemin güç dengesini anlatmak için kullanılmaktadır

3- Askeri kampların ilki kimdir? NATO (North Atlantic Treaty Organization,

Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü), resmen açıklanmasa da II. Dünya Savaşı

sonrası oluşan politik ayrımda, NATO Genel Sekreteri Lord Ismay’ın deyişi ile

“Rusya’yı dışarıda, Almanya’yı alaşağı edilmiş halde ve ABD’yi içeride” tutmak için

Kurulmuştur

4-NATO’nun kuruluşuna karşı, 1955’te Federal Almanya’nın NATO’ya alınması üzerine de, Varşova’da sekiz sosyalist ülkenin imzaladığı Dostluk, işbirliği ve Karşılıklı Yardım Antlaşması ile kurulan askerive siyasal birlik hangisidir? Varşova Paktı’dır.

5-ikinci Dünya Savaşı sonrası oluşan ekonomik ortam, savaş sırasında, 1944’de ABD’nin hangi şehrinde kurulmuştur? Bretton Woods’da kurulmuştur

6- Küreselleşme nedir? Ulus devleti nasıl etkilemektedir?

Küreselleşme (globalizasyon), üretim, ulaşım ve iletişimteknolojilerindeki hızlı gelişmenin ateşlediği, insan,mal ve para hareketlerindeki uluslararası entegrasyon sürecidir

7- Uluslararası ödeme aracı (döviz, altın) olmadan ticaret nasıl yapılır? Kliring, takas, trampa sistemi ile ticaret nedir?

Uluslararası ödemelerde, iki tarafında üzerinde anlaştığı bir şeyler para yerine kullanılabilir. Bununla birlikte asıl olan başka alışverişlerde de kullanılabilen döviz, altın gibi ödeme

araçlarının kullanılmasıdır. Fakat taraflardanbirinin ya da ikisinin de altın veya dövizi yoksa

alış veriş mal veya yerel para üzerinden yapılabilir. Takas,herhangi bir değişim aracı kullanılmaksızın, mal ve hizmetlerin diğer mal ve hizmetlerle değiş tokuş edildiği bir ticaret tipidir. Kliring de ise, anlaşması imzalayan ülkelerde ithalatçılar ithal ettikleri malların bedelini kendi ülkelerinde ulusal paralarıyla öderler. Bu paralar anlaşmalı ülkeye ihracatta bulunmuş kişilere alacaklarınınödenmesinde kullanılır. Böylece dolar gibi geçerli bir

yabancı para ile ödeme yapma zorunluluğu ortadan kalkar.Bu yöntemlerde yerel paranın değeri her mal için ayrı ayrı belirler

8-Truman Doktrini, askeri harcamalar için; Marshall Yardımları da, savaş sonrası Avrupa’nın yeniden yapılanması için düşünülmüştür.

9- Uluslararası Kalkınma Birliği (IDA)’ya üye olabilmek için öncelikle nereye üye olamk gerekir?IBRD’ye (Uluslararası İmar ve Kalkınma Bankası ) üye olmak gerekmektedir. IBRD’ üye olmanın ön şartı ise IMF’e üye olmaktır.

10-Revalüasyon ve devalüasyon  ne demektir.Bir ülkenin dışarıya sattıkları (ihracat) ve dışarıdan aldıklarından (ithalat) çoksa, bütün ülke sınırlarından giriş ve çıkışları gösteren tablo olan “ödemeler dengesi” fazla verir ve ulusal paranın değeri yükselir buna revalüasyon denir. Eğer ithalat ihracattan fazla ise ve bu süreklilikiçeriyorsa, ulusal paranın değeri düşer ise buna devalüasyon denir.

11- Sabit döviz kuru politikası nedir? Sabit döviz kuru politikası, Merkez Bankası’nın TL içinbir kur belirledikten sonra, onu uzun süre değiştirmemesidir

12- Dış ticarette liberalizasyon ne demektir.? ithalat ve ihracat üzerindeki düzenlemelerin asgariye indirilerek dış ticaretin serbestleştirilmesi olarak tanımlanabilir

13-4 Ağustos 1958 istikrar tedbirleri neleri içermektedir?

Devalüasyon,daraltıcı para ve maliye politikaları karşılığında,kredi ve mevcut borcun

vadesinin değiştirilmesini içermektedir.

14- Maliye politikası ile hükümetin bütçesi arasında nasıl bir ilişki söz konusudur? Denk bütçene demektir? Maliye politikası, devletin gelirlerini ve giderleri de göstermektedir.Eğer gelirler giderlere eşitse, bütçe denktir.Eğer devletin gelirleri giderlerden fazla ise, bütçe fazla vermektedir. Giderler daha fazla ise, bütçe açığı söz konusudur. Böyle bir bütçeyle kamu yatırımları finanse edilirse, açıktan finanse edilen bir büyüme söz  konusudur.

15-“Keynesyen iktisat”, 1929 Büyük Bunalımı sonrasında John Maynad Keynes (1883-1946)’in fikirleri ile oluşmuştur. Keynes, kendisinden önceki Klasik iktisat görüşünden,devletin rolü konusunda ayrılmaktadır. O’na göre, ekonomide kullanılmayan kaynakların olması, örneğin insanların işsiz olması, sürülmeyen tarlaların olması(iktisat teorisindeki adı ile eksik istihdam) durumunda,devletin ekonomiye ilk hareketi verecek yatırımlar yapması büyümeyi artıracaktır. Teori, pek çokgelişmiş ve gelişmekte olan ülke için, krizlerden ve gelişme problemlerinden çıkış yolu olarak önermektedir.Sadece Türkiye’de değil, 1970’lerdeki krize kadar, Keynesyen politikalar tüm dünyada tartışmasız uygulanmıştır

16- Altın kambiyo sistemi  ne demktr? Piyasadaki para miktarı kadar altın veya altın

karşılığı olan ABD dolarının Merkez Bankası’nda bulunmasıdır.

17-1946 devalüasyonunun nedenleri nelerdir? IMF’ye üye olma kararı,Krom ve tarımsal ürünlerin fiyatlarının düşeceğinin beklentisi,Savaş boyunca yüksek enflasyon yaşanması

18- Bretton Woods sistemi ne demektir? II. Dünya Savaşı sırasında Temmuz 1944'te ABD'nin küçük bir kasabası olan Bretton Woods'da toplanan Birleşmiş Milletler Para ve Finans konferansında ortaya çıkan iktisadi sistemdir Bretton Woods uluslararası para idare sistemi, dünyanın önde gelen devletleri arasındaki ticari ve finansal işlemlerde uyulması gereken kuralları belirler. Bu sistem , dünya tarihinde ilk kez, bağımsız ulus-devletlerin kendi aralarında ortak bir parasal düzen üzerinde anlaşmaları sonucunda uygulamaya konulmuştur.Uluslararası para sisteminin kurallarını belirleyen bu anlaşma, Dünya Bankası ve Uluslararası Para Fonu'nun (IMF) kurulmasına karar vermiştir. Bu kurumlar, 1946'da, yeterli sayıda ülke anlaşmayı imzalayınca faaliyete geçmiştir

19-1946-60 boyunca tarım sektörü için uygulanan politikaların sonuçları nelerdir?

Çiftçi gelirlerinin artması,Ekilebilir arazinin artması,Tarımsal üretimin artması,Tarımda makineleşmenin artması

20- Herhangi bir ürün için destekleme fiyatı ilan etmek ve bu fiyattan ürünü satın almak hangi politikanın araçlarındandır ?Maliye politikasının

İKTİSAT TARİHİ 6 .ÜNİTE

1-G-10 hangi ülkelerden oluşmaktadır?

G-10 (the group of ten), ABD, Almanya, Belçika, Fransa,italya, Japonya, Hollanda, ingiltere, isveç ve Kanadave daha sonra katılan isviçre’den oluşmaktadır.

2- Petrol krizi ifadesi ne için kullanılır? 1970’lerin ilk yarısında yükselen petrol fiyatlarından kaynaklanan ekonomik kriz İçin kullanılmaktadır.

3- Petrol krizi sürecini  hazırlayan olaylar zinciri nelerdir?

 Filistin’deki ingiliz manda rejimi 1948’de sona erdiğinde İsrail Devleti’nin kurulması ile başlamıştır. israil ile bölge ülkesi Arap Devletleri arasında çeşitli sıcak çatışmalar (1948

Arap-israil Savaşı, 1956’da Süveyş Krizi, 1967 Altı Gün Savaşı, 1973’de Yom Kippur

Savaşı) yaşanmıştır. Bu çatışmaların her birinde israil, ingiltere, ABD ve pek çok

Avrupa ülkesinin ciddi desteğiyle Arap devletlerine üstünlük sağlamış, sınırlarını

için kullanılmaktadır.genişletmiş ve bölgede sorunlu da olsa kalıcı olduğu göstermiştir. 1974’de israil’in sıcak çatışmada yenilemeyeceğine karar veren Arap ülkeleri yeni bir savaş alanı belirlemişlerdir

4-.OPEC (Organization of Petroleum Exporting Countries, Petrol ihraç Eden Ülkeler Teşkilatı) ne zaman hangi amaçla kurulmuştur? Eylül 1960’ta büyük petrol şirketlerinin (yedi kız kardeşin) yüksek üretim ve düşük fiyat politikasına müdahale etmek amacıyla kuruldu

5- OPEC üyesi devletleri  hangileridir? Başlangıçta Venezuela, iran, Irak, SuudiArabistan ve Kuveyt’ten oluşan gruba daha sonra sırasıyla Katar, Libya, Endonezya, AbuDabi, Birleşik Arap Emirlikleri, Cezayir, Nijerya, Ekvator ve Gabon da katıldılar

6- Yedi Kız Kardeş ifadesi kim tarafından kaç yılında kullanılmıştır?

Yedi Kız Kardeş” ifadesi italyandevlet petrol şirketi Eni’yi yöneten Enrico Mattei tarafından, 1940’lardan 1970’lere kadar dünya petrol sektörüne hâkim olan ingiliz, Amerikan petrol şirketlerini anlatmak için 1950’lerde kullanılmıştır

7- Yedi Kız Kardeş” hangi petrol şirketlerini ifade etmektedir?

Yedi Kız Kardeş”, Anglo-Persian Oil Company (şimdikiBP), Gulf Oil, Standard Oil of California (SoCal), Texaco(şimdiki Chevron), Royal Dutch Shell, Standard Oil of New Jersey (Esso) ve Standard Oil Company of New York (Socony) (şimdiki ExxonMobil)’den oluşmaktadı

8- Petro-dolar ne demektir? Petrol krizi sırasında OPEC üyesi ülkelerin elde ettiği gelir için kullanılan genel ifadedir

9-Moratoryum ne demektir? Borçlanıcının, ödeme gücünü kaybetmesi nedeniyle borçlarının tümünü veya bir kısmını ödeyemeyeceğini ilan etmesidir. Genelde borçlu ve alıcı arasında borcun yeniden yapılandırılması ile sonuçlanır

10-1960-80 arası Türkiye için önemi nedir?

 Türkiye’de dönemin en önemli özelliği ekonomik hayatın planlanmış olması ve bununla birlikte hüküm süren politik istikrarsızlıktır

11-Cumhuriyet tarihinin ilk koalisyon hükümeti ne zaman kurulmuştur?

27 Mayıs 1960 darbesinden sonra yapılan seçimlerden sonra 20 Kasım 1961’de ismet inönü başkanlığındaCumhuriyet Halk Partisi ile Adalet Partisi arasında kuruldu

12-1958’de Nobel ödüllü iktisatçı kimdir?Jan Tinbergen (1903-1994) OECD’nin öneris iile plan geliştirmek üzere Türkiye’ye gelmişti   

13- ithal ikâmesi ne demektir? yurt dışından ithal edilmekte olan malların, özendirici önlemlerle yurt içinde üretilmesini hedefleyen  politikaların  genel adıdır. Hem özel sektörün hem de kamunun birlikte sanayi yatırımları yaptıkları bu ekonomik sisteme genel olarak karma ekonomi denilmektedir. Bu amaçla yurt dışından alınması gereken ürünlerin yurt içinde üretilmesi, birkaç basamaklı bir koruma modelini gerektirmektedir

1)      Koruyucu dış ticaret politikası:2) Planlamanın önerdiği alanlarda yapılan yatırımlara teşvik uygulanması:3) Sermaye ve emek üzerindeki fiyat kontrolleri

14- Bir dönemin ve sonraki dönemlerin gözde deyimi “banka hortumlamak” ne demektir?Banka sahiplerinin kendilerine uygun faiz oranlarından kredi açmaları ile oluşan, piyasa faiz oranlarının tırmanması ile bankaların sermayelerinin azalmasına hatta yok olmasına yol açan süreç.

15-Türkiye Cumhuriyeti’nin de başlıca gelir kaynakları nelerdir?vergiler, iç borçlanma ve dış borçlanmadır. Vergiler ve iç borçlanma, yurt içindeki bireylerin daha fazla tasarruf yapması anlamına gelecektir. Dış borç ise, alındığı dönemde yurt dışındaki, öderken de yurt içindeki bireylerin tasarruflarını kullanmaktır. Diğer bir ifade ile devletin planlı dönemlerde olduğu gibi giderek daha fazla yatırım yapabilmesi ancak daha yüksek tasarruflarla mümkündür

16- Konsorsiyum ne demektir?: Bağımsız firmalardan, örgütlerden vehükümetlerden oluşan biroluşumun kaynaklarını,becerilerini belli bir amaç

için bir havuzda geçiciolarak bir araya getirmeleri

17- Ambargo ne demektir? Askeri, politik ya da ekonomik nedenlerle bir ülkenin diğer bir ülkeden mal alım satımının kısmen veya tamamen yasaklanması Enflasyon oranındaki büyük artışlarla birlikte görünen GSMH artış hızındaki (büyümedeki) düşüşler “fakirleştiren enflasyon” olarak isimlendirilir

18-. 1960 sonrası Türkiye’de kalkınmayı yönlendirmek amacıyla kurulan kurum hangisidir?

Devlet Planlanma Teşkilatı

19- Birinci Beş Yıllık Kalkınma Planı aşağıdaki yıllardan hangisini kapsamaktadır? 1963-72, 20-2. Beş Yıllık Kalkınma Planı aşağıdaki yıllardan hangisini kapsamaktadır BYKP 1968-1972,

21. 3. Beş Yıllık Kalkınma Planı aşağıdaki yıllardan hangisini kapsamaktadır 1973-1977 yıllarını kapsamaktadır.